Ευρωπαϊκά Κείμενα και Αναγνωσιμότητα

eu-map

της Ισμήνης Καραντζή

[Απόφοιτος του Τμήματος Ξένων Γλωσσών Μετάφρασης και Διερμηνείας]

Αναμφισβήτητα, η Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε) έχει γίνει το μήλον της έριδος ουκ ολίγες φορές. Ένα από τα προβλήματα που καλείται να αποσοβήσει είναι η έλλειψη αναγνωσιμότητας των κειμένων που παράγονται εντός της Ε.Ε και κατ’ επέκταση η χαμηλή ποιότητα των μεταφράσεών τους στις 23 επίσημες γλώσσες. Πιο συγκεκριμένα, η Ε.Ε, οι οργανισμοί και τα όργανα που την πλαισιώνουν οφείλουν να εκδίδουν τη νομοθεσία, τις αποφάσεις, τα θεματολογικά δελτία και οτιδήποτε σχετικό με αυτήν που αφορά το σύνολο των πολιτών των κρατών μελών σε όλες τις επίσημες γλώσσες. Πόσο εφικτό είναι όμως αυτό; Πώς μπορεί να διασφαλιστεί η ποιότητα των κειμένων της Ε.Ε σε όλες τις επίσημες γλώσσες;

Θέλοντας να απαντήσουμε στις παραπάνω ερωτήσεις, διεισδύσαμε στην πολιτική της ΕΕ ως προς τη σύνταξη – και κατ’ επέκταση μετάφραση – κειμένων. Ειδικότερα, αναλύσαμε την αναγνωσιμότητα 20 ευρωπαϊκών οδηγιών στην αγγλική γλώσσα με βάση το ηλεκτρονικό εργαλείο Advanced Text Analyser. Πρόκειται για ένα εργαλείο ανάλυσης κειμένων που καταγράφει το βαθμό αναγνωσιμότητας σύμφωνα με τους δείκτες Gunning Fog Index, Coleman-Liau Grade, Flesch-Kincaid Grade Level, Flesch Reading Ease, ARI, SMOG και LIX. Οι προαναφερθέντες δείκτες υπολογίζουν τη δυσκολία ανάγνωσης ενός κειμένου κυρίως βάσει της έκτασης των προτάσεων και του αριθμού των μεγάλων λέξεων, ήτοι των λέξεων που περιέχουν πάνω από έξι χαρακτήρες. Τα αποτελέσματα που προκύπτουν δίνουν σαφή στοιχεία για τη δυσκολία ενός κειμένου τόσο σε σχέση με την ηλικία του αναγνώστη όσο και σε σχέση με τα χρόνια εκπαίδευσης που απαιτούνται για την κατανόηση και την πλήρη εμπέδωση του περιεχομένου του κειμένου.

Οι 20 ευρωπαϊκές οδηγίες που αναλύσαμε παρουσιάζουν χαμηλή αναγνωσιμότητα. Πιο συγκεκριμένα, οι δείκτες Gunning Fog Index, Flesch Reading Ease και LIX χαρακτηρίζουν και τις 20 οδηγίες ως δυσνόητες. Σύμφωνα με το δείκτη Coleman-Liau Grade, οι εν λόγω οδηγίες απευθύνονται σε αναγνώστες 14ου βαθμού, δηλαδή σε αναγνώστες άνω των 22 ετών. Παρομοίως, ο δείκτης SMOG επισημαίνει ότι ο μέσος αναγνώστης αυτών των οδηγιών πρέπει να είναι περίπου 29 ετών προκειμένου να αντιληφθεί πλήρως το περιεχόμενο των ευρωπαϊκών κειμένων. Επιπροσθέτως, ο δείκτης Flesch-Kincaid Grade Level υπολόγισε όχι μόνο την ηλικία αλλά και το μορφωτικό επίπεδο των αναγνωστών και συνάγαγε το συμπέρασμα ότι οι αναγνώστες των κειμένων αυτών οφείλουν να έχουν κάνει μεταπτυχιακές σπουδές προκειμένου να είναι σε θέση να κατανοήσουν τα συγκεκριμένα κείμενα. Τέλος, σύμφωνα με το δείκτη ARI το αναγνωστικό κοινό πρέπει να είναι κατά μέσο όρο 78ου βαθμού και να έχει ευρύτερες γνώσεις.

Αν γενικεύσουμε τα παραπάνω αποτελέσματα και τα ανάγουμε σε επίπεδο ποιότητας των ευρωπαϊκών κειμένων, μπορούμε να πούμε ότι δικαίως τα κείμενα αυτά έχουν κατηγορηθεί για έλλειψη σαφήνειας, ακρίβειας και καθαρότητας των νοημάτων που μεταφέρουν. Ο υβριδικός χαρακτήρας τους, ο οποίος προέρχεται από το πολύγλωσσο περιβάλλον στο οποίο συντάσσονται τα κείμενα αυτά, οι νεολογισμοί, τα γλωσσικά δάνεια και η ειδική ορολογία είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά των ευρωπαϊκών κειμένων. Δεδομένου ότι οι συντάκτες των ευρωπαϊκών κειμένων δεν είναι απαραίτητα φυσικοί ομιλητές της γλώσσας και ότι πολλές φορές τα κείμενα αυτά δεν αναθεωρούνται ούτε ελέγχονται από φυσικούς ομιλητές, είναι εύκολο να συμπεράνουμε ότι η ποιότητα των ευρωπαϊκών κειμένων δεν είναι επουδενί εξασφαλισμένη.

Εν κατακλείδι, είναι προφανές ότι η ποιότητα των κειμένων της ΕΕ πρέπει να αυξηθεί ούτως ώστε να είναι προσβάσιμα από τους όλους ή έστω τους κατοίκους της ευρωζώνης και του ευρύτερου πληθυσμού. Η σαφήνεια, η λιτότητα, η ακρίβεια, η συνέπεια, η χρήση ενεργητικής φωνής, η προσοχή στην χρήση ακρωνύμων και ψευδόφιλων λέξεων είναι μερικά μόνο από τα στοιχεία στα οποία πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη έμφαση οι συντάκτες των ευρωπαϊκών κειμένων. Έτσι, τα κείμενα της Ε.Ε θα γίνουν πιο αποτελεσματικά και κατανοητά από το ευρύ κοινό, πράγμα το οποίο πρέπει να είναι άλλωστε και ο σκοπός τους.

Original post: Ινστιτούτο Έρευνας και Κατάρτισης Ευρωπαϊκών Θεμάτων (http://www.irtea.gr/?p=429)

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

 ● Ευρωπαϊκή Ένωση. 2011. How to Write Clearly [online]. Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Διαθέσιμο από:

http://ec.europa.eu/translation/writing/clear_writing/how_to_write_clearly_en.pdf

● Gibová, K. 2009. EU Translation as the Language of a Reunited Europe Reconsidered. Στο Language, Literature and Culture in a Changing Transatlantic World. Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου. Prešov: Prešov University.

● Lönnroth, K.J. 2009. Translation and quality control: how to get the message across. Στοκχόλμη: Öppenhet och klarspråk i EU.

● Σωσώνη, Β. 2012. A Hybrid Translation Theory for EU Texts. Vertimo Studijos 5.

Advertisements

What do you think? Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s